Bitcoin có hợp pháp không?

Abraham 26/02/2018

Bitcoin là mối quan tâm của các nhà lập pháp, cơ quan thuế, và các cơ quan quản lý – những bên này đều cố gắng thiết lập quy định cho cryptocurrency phù hợp với khung pháp lý chung đã có từ trước. Tính hợp pháp của giao dịch Bitcoin của bạn sẽ phụ thuộc vào việc bạn là ai, sống ở đâu, và bạn đang dùng Bitcoin để làm gì.

Bitcoin vẫn đang là vấn đề tiếp tục tranh cãi của các nhà quản lý và lập pháp – cả hai đều muốn kiểm soát cách sử dụng tiền tệ số. Nhiều cơ quan pháp luật vẫn đang cố gắng hiểu cryptocurrency là gì, và đưa ra một số quy định riêng lẻ. Giữa tất cả những điều không chắc chắn này, một câu hỏi được đặt ra là:

Bitcoin có hợp pháp không?

Câu trả lời là: có, tùy thuộc vào việc bạn dùng nó để làm gì.

1. Những quan ngại về Bitcoin là gì?

Các cơ quan chính phủ ngày càng lo lắng về chức năng của Bitcoin, vì nó có khả năng sử dụng ẩn danh, nên là công cụ tiềm năng để rửa tiền. Đặc biệt, các nhà làm luật có vẻ lo lắng về tính phi tập trung của đồng tiền số này.

Hồi tháng 4/2012, FBI công bố một tài liệu nhấn mạnh sự sợ hãi của cơ quan này xoay quanh Bitcoin, vạch ra khoảng cách giữa nó và các đồng tiền số hóa tập trung như eGold và WebMoney. FBI quan ngại rằng: dù các sàn đặt trụ sở ở Mỹ đều được quản lý, các dịch vụ ở nước ngoài thì không, nên có thể làm nơi trú ẩn cho tội phạm sử dụng Bitcoin cho các hoạt động bất hợp pháp mà không bị theo dõi.

Bitcoin là dạng tiền tệ duy nhất được chấp nhận trên Silk Road, một marketplace ẩn danh chỉ có thể truy cập được khi dùng network trình duyệt ẩn danh TOR, và đã bị FBI đóng cửa vào tháng 10/2013. Silk Road được dùng để bán những loại hàng hóa bị cấm ở nhiều quốc gia, gồm cả ma túy. Điều này đã khiến Thượng Nghị sĩ Charles Schumer yêu cầu buộc trang web này ngừng hoạt động, và gọi Bitcoin là “đồng tiền đại diện”. Cơ quan Phòng chống Ma túy Hoa Kỳ (DEA) đã tịch thu Bitcoin từ một công dân Mỹ đang dùng nó để mua hàng hóa bị kiểm soát vào tháng 6/2013.

2. Các quy định pháp lý về Bitcoin trên thế giới

Một số chính phủ đã thông báo là họ không có ý định ngăn cấm Bitcoin hoàn toàn. Tuy vậy, trong năm 2013 và 2014 đã có nhiều lời cảnh báo và chỉ thị với mức độ nghiêm trọng khác nhau từ các ngân hàng trung ương và cơ quan quản lý. Họ xếp loại từ đơn giản là “Hãy cẩn thận, Bitcoin không được quản lý hoặc không phải tiền tệ”, đến mạnh tay hơn là đột kích kiểm tra vào các doanh nghiệp Bitcoin.

Nhiều ý kiến quan ngại rằng việc chấp thuận Bitcoin có thể ảnh hưởng lên tính ổn định của hệ thống tài chính hiện tại, đặc biệt là với tính biến động giá quá mạnh của tiền tệ số như hiện nay.

2.1. Mỹ

Ủy ban Giao dịch Hợp đồng Tương lai về Hàng hóa (CFTC) ở Mỹ đã ra quy định xem Bitcoin và các đồng cryptocurrency khác như là hàng hóa. Và đã cho phép hai sàn giao dịch là CBOE và CME tung ra thị trường hợp đồng tương lai Bitcoin vào tháng cuối cùng của năm 2017.

2.2. Canada

Canada đã thông báo sẽ đánh thuế Bitcoin.

Sau đó vào tháng 03/2014, Cơ quan Thuế Canada (CRA) công bố một tài liệu cho biết cách đánh thuế tiền số hóa, nhấn mạnh sự khác biệt giữa các hoạt động cá nhân và doanh nghiệp.

Về bản chất là, Canada sẽ xem xét vấn đề theo cách chủ quan qua từng trường hợp cụ thể. Nếu cơ quan quản lý xếp các hoạt động giao dịch là để thu lợi nhuận, thu nhập của người nộp thuế sẽ được kiểm kê mỗi cuối năm và thuế sẽ tính từ thu nhập đó. Giá trị của hàng hóa hay dịch vụ thu được từ việc trao đổi tiền số hóa phải được tính vào thu nhập của người nộp thuế. Các khoản lỗ do bị trộm cắp hoặc biển thủ có thể được khấu trừ.

2.3. Brazil

Vào tháng 04/2014, Cơ quan thuế Brazil đã thông báo nước này xem cryptocurrency là tài sản tài chính, áp dụng mức tính thuế 15% lợi nhuận tại thời điểm bán. Tuy vậy, vẫn có một số quy định tích cực khác.

Người bán coin với giá trị ít hơn R$35.000 (đơn vị tiền tệ của Brazil), khoảng $16.000, sẽ không phải trả thuế. Nghĩa là người dùng Bitcoin ở Brazil không bị tính thuế thu nhập khi thực hiện các giao dịch nhỏ. Cơ quan Thuế cũng đòi hỏi thông báo tài khoản rõ ràng hàng năm từ những người sở hữu hơn R$1.000 tiền tệ số.

2.4. Mexico

Vào ngày 12/03/2014, Ngân hàng Mexico đã ra thông báo đầu tiên về vấn đề cryptocurrency. Ngân hàng cảnh báo công khai thông qua văn bản pháp lý trên website chính thức là “rủi ro vốn có khi mua bán những tài sản loại này và sử dụng nó như một phương tiện thanh toán thay thế”. Cảnh báo này tương tự như thông báo của các ngân hàng trung ương trên khắp thế giới trong những tháng gần đây.

Tuy vậy, đáng chú ý là hàm ý có thể siết chặt hoạt động kinh doanh Bitcoin. Thông báo này đề nghị các tổ chức tài chính được quản lý ở Mexico “không có thẩm quyền sử dụng và thực hiện bất kỳ hoạt động nào với tiền kỹ thuật số.” Nghĩa là ngân hàng không thể thực hiện trực tiếp giao dịch cryptocurrency, hay không được có liên quan đến những công ty kinh doanh nó, vẫn chứ được làm rõ.

2.5. Liên minh Châu Âu

Cơ quan Quản lý Ngân hàng Châu Âu (EBA) đã công bố cảnh báo vào ngày 13/12/2013 về rủi ro đầu tư, nhưng tập trung vào vấn đề gian lận, trốn thuế và những tội liên quan đến việc sử dụng tiền số hóa.

Vào tháng 07/2014, EBA đã công bố “ý kiến” cảnh báo các tổ chức tài chính tránh xa tiền kỹ thuật số cho đến khi nền công nghiệp này được pháp luật quy định chặt chẽ. Trong tài liệu được tuyên bố bởi Hội đồng Liên minh Châu Âu, Ủy ban và Quốc hội Liên minh Châu Âu, EBA đặt ra những yêu cầu mới cho luật lệ tiền tệ số và cũng hướng dẫn các định chế tài chính không nên mua, nắm giữ hay bán bất kỳ tiền mã hóa nào đến khi có luật mới được đưa ra.

2.6. Bỉ

Ngân hàng Quốc gia Bỉ không dự định can thiệp vào hoạt động kinh doanh Bitcoin hay đặt luật quy định nó. Tuy nhiên, vào ngày 16/01/2014, ngân hàng trung ương đã đưa ra một cảnh báo chung với Cơ quan Thị trường và Dịch vụ Tài chính Bỉ (FSMA) rằng tiền kỹ thuật số không được ban hành bởi bất kỳ cơ quan trung ương nào, và những vấn đề như rủi ro biến động giá, gian lận và kinh doanh nó sẽ không được chấp nhận giải quyết.

2.7. Đan Mạch

Đáng lưu ý là cách Đan Mạch đánh thuế lên Bitcoin trong các giao dịch chính thức. Bởi vì không “thực”, hay tiền hữu hình, nên Bitcoin được xem là một tài sản tư nhân và bất kỳ sự tăng lên nào trong trữ lượng của cá nhân cũng bị đánh thuế, tương tự, thua lỗ có thể khấu trừ. Tuy vậy, với những công ty hoạt động kinh doanh hay dự đoán giá đồng cryptocurrency, thu nhập cũng sẽ bị đánh thuế.

2.8. Phần Lan

Phần Lan công bố một bản hướng dẫn cho Bitcoin vào tháng 09/2013, tính thuế lên phần Bitcoin tăng lên, và cũng tính thuế lên số Bitcoin đào được khi xem nó như là thu nhập cá nhân kiếm được.

Vào tháng 01/2014, Bitcoin được xếp vào mục hàng hóa sau khi ngân hàng trung ương của quốc gia này tuyên bố rằng nó không hợp với định nghĩa tiền tệ.

2.9. Pháp

Thượng Nghị viện Pháp đã tổ chức điều trần về Bitcoin và các cryptocurrency khác vào giữa tháng 01/2014, xem xét tiềm năng tích cực và khả năng đầu tư của tiền số hóa. Họ tập trung vào các cơ hội hiện tại của công nghệ mới và cách các luật đã tồn tại có thể được dùng như thế nào để phù hợp với tiền số hóa. Xem Bitcoin không hợp pháp không phải là một ý kiến, dựa theo các nhà quan sát, và Pháp cần bắt kịp với các nước láng giềng trong vấn đề này.

Gần đây, Bộ Kinh tế và Tài chính đã thông báo, trong khi Bitcoin vẫn không được nhận diện chính thức, thu nhập từ các giao dịch tiền mã hóa vẫn bị đánh thuế.

“Tất cả người nộp thuế bị yêu cầu phải kê khai rõ tất cả thu nhập, bao gồm nguồn thu từ nước ngoài. Nghĩa là, có một sự khoan dung nhất định (từ cơ quan chính phủ) với các khoản thu nhập nhỏ và không hợp pháp, ví dụ từ các đợt giảm giá theo mùa”, một phát ngôn viên của Bộ cho tờ Le Monde biết.

2.10. Đức

Có lẽ Đức là quốc gia tiến bộ nhất khi đã thiết lập quy định cho Bitcoin và các đồng cryptocurrency khác. Họ cũng xếp Bitcoin như là một dạng tiền tệ cá nhân. Vào đầu tháng 01/2014, Ngân hàng Bundesbank tiếp tục cảnh báo rằng Bitcoin “không phải là một thay thế cho đồng tiền quốc gia” đâu, và giá trị “được dự đoán sẽ tăng cao”.

2.11. Iceland

Một trong hai đất nước đã cấm Bitcoin và các cryptocurrency do sự kiểm soát tư bản từ kết quả của đợt khủng hoảng ngân hàng năm 2008. Sở hữu cá nhân không phải là vấn đề, tuy nhiên mua (nhập) Bitcoin từ bên ngoài quốc gia là bất hợp pháp bởi vì nó làm dịch chuyển tư bản ra khỏi đất nước. Hơn nữa, việc mua sản phẩm và dịch vụ dùng bằng cryptocurrency cũng bị cấm.

Cùng lúc, họ cũng cảnh báo rủi ro khi sử dụng Altcoin, vì đây không phải tiền tệ và không được quản lý bởi ngân hàng trung ương.

2.12. Nga

Văn phòng Chính phủ thông báo vào đầu tháng 02/2014 cho hay: “Tiền pháp định chính thức của Nga là đồng Ruble. Sử dụng bất kỳ đại diện tiền tệ nào khác cũng bị cấm. Hệ thống thanh toán ẩn danh và cryptocurrency, bao gồm Bitcoin là các đại diện tiền tệ. Do đó, công dân cá nhân hoặc tổ chức pháp định sử dụng đều không được cho phép.”

Tuy nhiên, vào năm 2017, Chính phủ Nga đã tuyên bố đang xây dựng CryptoRubble – đồng cryptocurrency quốc gia và dự kiến sẽ phát hành vào 2019. Theo dõi tiendientu.org để cập nhật thông tin mới nhất từ quốc gia này.

2.13. Anh

Cuộc họp của các nhà làm luật ở Anh vào tháng 09/2013 đã gợi ý rằng các hoạt động kinh doanh dựa trên Bitcoin không được đăng ký với cơ quan quản lý, ít nhất là cho đến thời điểm hiện tại, trong khi họ đang xem xét vị trí của pháp luật trong cuộc chơi này. Anh cũng đề nghị không xem Bitcoin là tiền, nhưng thay vào đó sẽ xếp vào chứng từ đơn nhất, có thể bị đánh thuế giá trị gia tăng (VAT) trên bất kỳ đồng coin nào được bán ra.

Tuy vậy, ý tưởng lại trái ngược trong bản hướng dẫn phát hành vào 03/03/2014. Mặc dù cơ quan thuế của Anh (HMRC) đã hoàn toàn xem nó như một dạng phương tiện thanh toán cho mục đích thuế.

2.14. Trung Quốc Đại Lục

Vào đầu tháng 12/2013, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) đã đưa ra cảnh báo về những rủi ro khi sử dụng Bitcoin và cấm các tổ chức tài chính tham gia vào hoạt động kinh doanh Bitcoin hoặc chuyển quỹ đến/từ sàn giao dịch Bitcoin. Thông báo khác cũng cấm công ty thanh toán bên thứ ba không tham gia giao dịch với sàn, và giá Bitcoin trên khắp thế giới đã trải qua đợt giảm kỷ lục hơn 50% từ $1.200. Động thái này có một tác động không ngờ lên thị trường thế giới.

Tính đến hiện nay, quốc gia đông dân nhất thế giới này vẫn cấm giao dịch Bitcoin và các đồng cryptocurrency khác.

2.15. Hong Kong (Trung Quốc)

Cơ quan quản lý của Hong Kong đã cảnh báo về những rủi ro liên quan đến Bitcoin vào ngày 09/01/2014. Đặc khu kinh tế của Trung Quốc này vẫn giữ cách tiếp cận Bitcoin như thế, cho rằng nó sẽ không gây nguy hiểm với hệ thống tài chính hiện nay nếu không được phổ biến rộng rãi.

2.16. Ấn Độ

Ngân hàng trung ương Ấn Độ đang “theo dõi” Bitcoin. Trong hàng loại những động thái gần đây, Cục Dự trữ Ấn (RBI) đã đưa ra cảnh báo về Bitcoin vào cuối tháng 12/2013, theo sau đó hàng loạt sàn giao dịch bị đình chỉ hoạt động. Một sàn giao dịch đã bị các viên chức cơ quan thuế “thăm viếng thân thiện” để điều tra làm cách nào quản lý và đánh thuế tiền kỹ thuật số. Một số sàn giao dịch đã được hoạt động trở lại.

2.17. Nhật Bản

Nhật Bản đi tiên phong trong nhiều lĩnh vực, và với cryptocurrency, đất nước Mặt Trời Mọc này cũng đang dẫn đầu về các quy định pháp lý cực kỳ thân thiện. Thậm chí người dùng Bitcoin trên thế giới còn gọi Nhật Bản là thiên đường cho tiền kỹ thuật số. Từ khi hợp pháp hóa các giao dịch vào tháng 04/2017, Bitcoin đã trở thành một phương tiện thanh toán trong đời sống hàng ngày ở Nhật, thậm chí một số công ty đã trả lương bằng Bitcoin.

2.18. Malaysia

Ngân hàng trung ương Malaysia đã cảnh báo mọi người nên cẩn thận khi đầu tư vào Bitcoin nhưng đơn giản chỉ nói là, “Ngân hàng trung ương không quy định về hoạt động Bitcoin.”

2.19. Singapore

Singapore là một trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế, và có vẻ như là một trong những môi trường cho phép Bitcoin lớn nhất trên thế giới. Cơ quan Tiền tệ Singapore đã thông báo “sẽ không gây trở ngại” cho các hoạt động kinh doanh Bitcoin.

Ngày 13/01/2014, chính phủ thông báo sẽ quản lý các sàn giao dịch tiền kỹ thuật số và ATM, để kiểm soát rửa tiền và rủi ro tài chính. Các trung gian tài chính sẽ xác thực danh tính khách hàng và báo cáo bất kỳ giao dịch nghi ngờ nào.

2.20. Thái Lan

Vào ngày 18/03/2014, Ngân hàng Thái Lan đã ra thông cáo rõ ràng đầu tiên về Bitcoin, cảnh báo người tiêu dùng rằng đó không phải là tiền tệ và sử dụng nó khá rủi ro. Thông cáo cũng tương tự với các ngân hàng trung ương khác trên thế giới, nhưng có thể xem như một bước tiến pháp lý mới.

2.21. New Zealand

Cục Dữ trự New Zealand đã đưa ra cảnh báo vào giữa tháng 12/2013 về rủi ro đi kèm với biến động giá, nhưng cũng nhận xét về công nghệ đứng sau Bitcoin là “rất thú vị”.

2.22. Úc

Úc từng có thời đánh thuế 2 lần lên các cryptocurrency – trả thuế một lần khi mua Bitcoin và trả thêm lần nữa khi dùng nó mua hàng hóa hay sử dụng dịch vụ nào đó. Tuy nhiên, ngày 14/09/2017, Úc tuyên bố dự luật bãi bỏ “thuế kép” này với mong muốn tạo môi trường thuận lợi hơn cho các đồng tiền mã hóa.

Hiện tại ở Úc, cryptocurrency đang được đánh thuế như là các đồng ngoại tệ.

3. Kết luận

Dưới đây là bản đồ pháp lý về cryptocurrency của các quốc gia trên thế giới, cập nhật đến thời điểm hiện tại.

Như bản đồ trên, các quốc gia phương Đông thắt chặt quy định về cryptocurrency nhiều hơn là các nước láng giềng ở phương Tây. Nga hiện đang là quốc gia không xem Bitcoin là hợp pháp lớn nhất trên thế giới. Tuy nhiên, Trung Quốc và Hàn Quốc là hai nước gần nhất thiết lập quy định về sử dụng Bitcoin. Điều này dẫn đến đợt bán tháo hiện nay trên thị trường cryptocurrency, vì Trung Quốc và Hàn Quốc là hai điểm nóng quan trọng trước đây đã đóng góp rất nhiều cho thanh khoản trong thị trường mới nổi này. Tuy nhiên, công dân Hàn không dễ dàng từ bỏ đến thế. Một kiến nghị yêu cầu chính phủ ngừng lệnh cấm đã thu được hơn 100.000 chữ ký của người dân.

Bắc Mỹ và Tây Âu là những quốc gia chấp nhận Bitcoin nhiều nhất. Trung Đông có vẻ đang chia rẻ về vấn đề tiền số hóa. Thật thú vị khi Iraq, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ xem Bitcoin là hợp pháp,thì Afghanistan, Pakistan, Ả Rập Saudi và Ai Cập có nhiều mức độ thắt chặt cryptocurrency khác nhau.

Theo tổng hợp thì có:

  • Hợp pháp và trung  tính (màu xanh và cam): 99 quốc gia, tương đương 40% thế giới
  • Hạn chế (màu hồng nhạt): 7 quốc gia, 3%
  • Bất hợp pháp (màu hồng đậm): 10 quốc gia, 4%
  • Không có thông tin (Xám): 130 quốc gia, 53% còn lại của thế giới

Điều này khá rủi ro cho Bitcoin, vì một số những đất nước chưa quyết định trong con số 130 trên đây có thể thiết lập những hạn chế lên cryptocurrency.

Tóm lại, phần lớn thế giới vẫn chưa có bình luận gì về tính pháp lý của Bitcoin. Nền công nghiệp đang nổi này chưa được thấu hiểu hoàn toàn bởi các nhà làm luật toàn cầu. Khi thời gian trôi đi, những quốc gia vẫn còn bàng quang bên ngoài có thể sẽ thiết lập các quy định hoặc cho phép sử dụng Bitcoin hoặc xem hoạt động đó là bất hợp pháp. Sự phổ biến của Bitcoin ngày càng tăng làm mở rộng nhiều kỳ vọng về tương lai của tiền mã hóa, nhưng không phải tất cả quốc gia nào cũng thấy cryptocurrency là một tín hiệu ưa thích.

Đánh giá