Giao dịch phái sinh crypto

Phái sinh crypto là gì? Kiến thức cơ bản về phái sinh Bitcoin và cryptocurrency

Tris Vuong 24/10/2019

 Ngày 1/7/2019, có 6 sàn giao dịch tiền mã hoá cung cấp Crypto Derivatives  – phái sinh crypto.

Đến ngày 1/10/2019, con số này là 17 sàn. Tăng gần gấp 3 lần chỉ trong vòng 3 tháng.

Có thể nói, giao dịch phái sinh crypto và thị trường phái sinh crypto đang dần trở thành xu hướng trong cộng đồng Bitcoin & Altcoin. 

Derivatives là gì?

Derivative dịch ra tiếng Việt là Phái Sinh.

Phái sinh là những sản phẩm khác, phát sinh ra từ tài sản truyền thống.

Vì lần đầu tiên xuất hiện trên thị trường chứng khoán, liên quan đến cổ phiếu, nên phái sinh còn được đánh đồng với “Chứng khoán phái sinh”.

Do đó, để hiểu rõ phái sinh là gì, chúng ta hãy cùng đi tìm lời giải cho câu hỏi “Chứng khoán phái sinh là gì?”.

Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh là các công cụ tài chính mà giá trị của chúng phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở.

Chứng khoán phái sinh quy định quyền lợi và/hoặc nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng đối với việc thanh toán và/hoặc chuyển giao tài sản cơ sở với một mức giá được thỏa thuận trước vào một thời điểm nhất định trong tương lai.

Tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh có thể là hàng hóa như nông sản, kim loại,.. (gọi chung là hàng hóa phái sinh), hoặc công cụ tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất,…

Sản phẩm phổ biến trên thị trường phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh bao gồm 4 loại chính:

Hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract)

Là một thỏa thuận giữa hai bên tham gia để mua và bán một loại tài sản ở một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định trước ở hiện tại.

Ví dụ:

Vào ngày 1/4, A ký hợp đồng kỳ hạn mua của B 10 tấn cà phê, kỳ hạn 2 tháng với giá $1.000/tấn.

Sau 3 tháng, tức vào ngày 1/7, B phải bán cho A 10 tấn cà phê với giá $1.000 mỗi tấn. Và A phải thanh toán đúng giá đó, mặc cho giá cà phê trên thị trường là bao nhiêu đi chăng nữa.

Hợp đồng tương lai (Future Contract)

Là một hợp đồng kỳ hạn được chuẩn hóa giữa bên bán và bên mua về việc giao dịch một tài sản cơ sở tại một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá xác định trước.

Ví dụ:

Đầu năm 2019, công ty A ký hợp đồng tương lai với công ty B, mua 2.000.000 cổ phiếu giá 10.000 VND/cổ phiếu vào cuối năm 2019.

Đến thời điểm đáo hạn hợp đồng (cuối 2019), công ty B phải bán cho công ty A 2.000.000 cổ phiếu với giá 10.000 VND. Mặc cho trên thị trường lúc này, giá cổ phiếu là 20.000 hay 5.000 VND.

Hợp đồng quyền chọn (Option)

Người nắm giữ hợp đồng quyền chọn có quyền, nhưng không có nghĩa vụ, mua hoặc bán một loại tài sản cơ sở tại một thời điểm nhất định trong tương lai theo mức giá được xác định trước.

Người bán hợp đồng có nghĩa vụ thực hiện giao dịch khi người nắm giữ hợp đồng chọn thực hiện quyền. Hợp đồng quyền chọn bao gồm quyền chọn mua và quyền chọn bán.

Ví dụ:

Hiện tại, giá dầu là $100 /thùng. A dự đoán trong 3 tháng tới giá dầu sẽ biến động rất mạnh. Tuy nhiên, nếu mua ngay bây giờ, A sẽ phải chịu rủi ro giá dầu giảm.

Vì vậy, A mua hợp đồng quyền chọn với giá $5. Đến thời điểm đáo hạn là 3 tháng sau, sẽ có 2 trường hợp xảy ra:

  • Giá dầu tăng lên $200 /thùng. Lúc này, A sẽ có quyền mua dầu với giá $100/thùng. Nếu chọn mua, tổng chi phí A phải bỏ ra là (5+100)=$105 cho 1 thùng dầu đang có giá $200.
  • Nếu giá dầu giảm còn $30, A vẫn có quyền mua dầu với giá $100/thùng. Như dĩ nhiên, A sẽ không chọn mua. Khi đó, A chỉ mất $5 cho hợp đồng quyền chọn mà thôi. Tránh được rủi ro biến động giá.

Hợp đồng hoán đổi (Swap)

Hợp đồng hoán đổi là một thỏa thuận giữa hai bên về việc hoán đổi các dòng tiền phát sinh từ các công cụ tài chính trong tương lai.

Hợp đồng sẽ quy định rõ thời điểm hoán đổi dòng tiền và phương pháp tính toán cụ thể.

Ví dụ:

Ngày 1/7, công ty A ở Việt Nam dự kiến mua 100 thùng dầu trong khoảng từ tháng 10 đến tháng 12 với mức giá $100/thùng.

Để giữ mức giá cố định, công ty A tham gia hợp đồng hoán đổi kỳ hạn 6 tháng trả theo chênh lệch giữa giá 100USD và giá dầu. Mục đích là chốt giá mua dầu cố định và giảm rủi ro giá cả leo thang.

Với hợp đồng hoán đổi, công ty A vẫn mua dầu với giá thị trường ($120 hay $90,…). Tuy nhiên, công ty sẽ nhận phần chênh lệch nếu giá cao hơn $100 và mất đi phần chênh lệch nếu giá thấp hơn $100/thùng.

Số tiền nhận từ chênh lệch giúp cho công ty A luôn cân bằng chi phí là $100/thùng dầu, dù cho giá thị trường có cao hơn hay thấp hơn mức giá này.

Tại sao lựa chọn giao dịch phái sinh? 

Tại sao “người ta” chơi phái sinh? Tại sao không đơn thuần giao dịch trên spot market?

Bí mật của Derivative nằm ở chính “đòn bẩy” (leverage). Đòn bẩy giúp phái sinh, hay các hợp đồng tương lai trở nên thu hút nhà đầu tư. Với phán đoán đúng, sử dụng hợp lý, nhà đầu tư có thể làm giàu với derivative market.

Ngoài ra, công cụ phái sinh được sử dụng cho mục đích phòng ngừa rủi ro. Cụ thể là khi nhà đầu tư muốn tự bảo vệ mình khỏi biến động giá. 

Ký hợp đồng mua crypto với giá xác định ở hiện tại sẽ giúp giảm thiểu rủi ro biến động giá trong tương lai. 

Một cách khác để tận dụng giao dịch phái sinh là đầu cơ, khi trader dự đoán giá crypto sẽ thay đổi như thế nào. Đó là lý do tại sao tỷ phú đầu tư Warren Buffet từng gọi các công cụ phái sinh là “vũ khí tài chính hủy diệt hàng loạt”. Và là lý do dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 – 2008.

Như ví dụ về hợp đồng quyền chọn ở trên, có thể thấy để giảm thiểu rủi ro giá dầu biến động mạnh trong tương lai, A đã lựa chọn mua quyền chọn giá $5. Nếu giá biến động theo hướng có lợi, A chỉ mất $105 để mua thùng dầu trị giá $200. Còn nếu giá biến động bất lợi, A chỉ mất $5 để phòng hộ cho rủi ro có thể mất đến $70.

phai sinh crypto la gi

Crypto Derivatives là gì?

Derivative là phái sinh nói chung.

Crypto derivatives là phái sinh crypto – phái sinh trong thị trường tiền mã hoá. Với phái sinh crypto, tài sản cơ sở là các cryptocurrency như Bitcoin, Ethereum.

Trong thị trường tài chính truyền thống, chứng khoán phái sinh, giao dịch hàng hoá phái sinh không còn là những khái niệm xa lạ.

Do đó, cùng với sự phát triển của thị trường crypto, crypto derivatives được dự đoán sẽ trở thành xu hướng của thế giới crypto.

Tổng quan về thị trường phái sinh crypto (Crypto Derivatives)

Năm 2017, LedgerX là sàn đầu tiên được cấp phép giao dịch phái sinh Bitcoin. Sản phẩm phái sinh Bitcoin của sàn này là Hợp đồng hoán đổi (Swap) và Hợp đồng quyền chọn (Option). Chỉ những nhà đầu tư được uỷ nhiệm, và nhà đầu tư tổ chức mới được phép giao dịch phái sinh Bitcoin trên LedgerX.

Hợp đồng tương lai Bitcoin lần đầu tiên được ra mắt bởi Chicago Mercantile Exchange (CME) và Chicago Board Options Exchange (CBOE) vào tháng 12/2017. CME là sàn giao dịch phái sinh lớn nhất thế giới, nắm giữ 20% khối lượng giao dịch phái sinh toàn cầu. Nếu hứng thú, các nhà đầu tư cá nhân có thể giao dịch Hợp đồng tương lai Bitcoin trên CME thông qua các nhà cung cấp hoặc môi giới.

Từ 07:00 ngày 23/09, giao dịch hợp đồng tương lai Bitcoin vật lý của Bakkt đã được triển khai. Bakkt được hậu thuẫn bởi Intercontinental Exchange (ICE). Đây là Exchange Group lớn thứ 3 thế giới, xếp sau CME và Hong Kong Exchange.

Ngày 1/7/2019, có 6 sàn giao dịch crypto thuần cung cấp sản phẩm phái sinh crypto.

Đến ngày 1/10/2019, con số này là 17 sàn – tăng gần gấp 3 lần chỉ trong vòng 3 tháng.

Có thể nói, giao dịch phái sinh crypto và thị trường phái sinh crypto đang dần trở thành xu hướng trong cộng đồng Bitcoin & Altcoin và cả tài chính truyền thống.

Sản phẩm giao dịch phái sinh crypto là gì?

Như đã đề cập, phái sinh là các công cụ tài chính mà giá trị của chúng phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở.

Trên thị trường truyền thống, tài sản cơ sở là cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất, nông sản,… Còn đối với thị trường cryptocurrency, tài sản cơ sở ở đây là cryptocurrency như Bitcoin, Ethereum,…

Giống với thị trường chứng khoán phái sinh, giao dịch crypto phái sinh có thể tồn tại ở các dạng như Hợp đồng hoán đổi (Swap), Hợp đồng quyền chọn (Option), Hợp đồng tương lai (Futures), Hợp đồng kỳ hạn. Nội dung cụ thể về từng lại phái sinh crypto, mình sẽ trình bày ở phần “Giao dịch phái sinh crypto ở đâu” trong phần tiếp theo.

So sánh thị trường crypto spot và crypto derivatives 

Thị trường crypto nói chung và giao dịch phái sinh crypto nói riêng vẫn còn sơ khai, chưa có quá nhiều sản phẩm và sàn giao dịch.

Khối lượng giao dịch trên thị trường giao ngay (spot market):

  • Volume 24 giờ: $55 tỷ 
  • Số lượng sàn giao dịch: 370 sàn 
  • Volume trung bình: $0,15 tỷ/sàn

Khối lượng giao dịch trên thị trường phái sinh (crypto derivative market):

  • Volume 24 giờ:  $7,5 
  • Số lượng sàn giao dịch: 17 sàn 
  • Volume trung bình: $0,44 tỷ/sàn

(Số liệu theo Báo cáo của Coingecko)

Giao dịch phái sinh crypto ở đâu? 

Phái sinh crypto như hợp đồng tương lai Bitcoin, hợp đồng quyền chọn Bitcoin, đang được giao dịch trên các sàn chứng khoán và các sàn crypto thuần.

Các nhà đầu tư được uỷ nhiệm, và nhà đầu tư tổ chức mới được phép giao dịch phái sinh Bitcoin trên LedgerX, HĐTL Bitcoin trên CME, CBOE, gần nhất là Bakkt. Hợp đồng tương lai Bitcoin trên CBOE và CME là thanh toán bằng tiền mặt. Còn, hợp đồng tương lai Bitcoin Bakkt là loại vật lý. Hợp đồng này từng rất được mong chờ trong năm 2019.

crypto derivatives - phai sinh crypto

Trên các sàn crypto, HĐTL Bitcoin có kỳ hạn 1 tuần, 1 tháng, (Binance, Huobi,..). Hoặc là hợp đồng tương lai vĩnh cửu – Perpetual Futures (BitMex, Kraken). Bạn có thể lựa chọn loại phái sinh phù hợp với mình.

Bạn hãy lưu ý rằng, giao dịch phái sinh liên quan tới fiat trên các sàn như CBOE, CME là đã được đăng ký theo quy định. Còn, giao dịch crypto derivatives trên các sàn như Binance Futures, BitMex không được quản lý.

Cảnh báo khi giao dịch phái sinh crypto

Crypto derivatives và derivatives nói chung đều có những yêu cầu và rủi ro nhất định cho người chơi.

Phái sinh là “món” không dành cho những tay mơ. Hãy đảm bảo rằng bạn đã có đủ kiến thức và tâm lý vững với phái sinh.

Một trong những rủi ro lớn khi đánh phái sinh chính là bị thanh lý vị thế. Do đó, dù là đầu cơ giá hay phòng hộ, NĐT nên chọn loại hợp đồng hợp với nguồn vốn. 

Bên cạnh đó, một nguy cơ khác đến từ nền tảng giao dịch phái sinh. Bạn cần lựa chọn nền tảng uy tín, an toàn. Nếu không, nguy cơ bị mất trắng tài khoản là rất cao.

Và cuối cùng, phái sinh là công cụ đầu cơ “high risk, high return”. Do đó, bạn phải xác định tâm lý thua lỗ và mất tiền ngay từ đầu.