bitcoin and cryptocurrency ads in vietnam

Tâm lý học đằng sau những hành vi sai lầm của loài người – Charlie Munger (kỳ cuối)

Premium Post

tiendientu logo “Tâm lý học đằng sau những hành vi sai lầm của loài người – Charlie Munger” là chuỗi các bài viết của @S.A.F.E team trên Newslettervietnam. Thông qua chủ đề tâm lý học này, Tiendientu.org hy vọng những nhà đầu tư cá nhân của thị trường tiền mã hóa sẽ hiểu nhiều hơn về thế giới và bản thân, từ đó tự sửa mình để vượt qua các bẫy của thị trường.

Tiếp nối kỳ 1kỳ 2, 09 xu hướng tâm lý sai lầm còn lại trong chuỗi “Tâm lý học đằng sau những hành vi sai lầm của loài người – Charlie Munger” được đề cập trong kỳ này bao gồm Tâm lý bị tác động mạnh khi chịu áp lực, Tâm lý ưa thích những thứ tiện lợi ở gần ta, Tâm lý sử dụng hoặc mất đi các kỹ năng, Tâm lý bị ảnh hưởng bởi các chất gây nghiện, Tâm lý bị tụt hậu khi tuổi già đến, Tâm lý bị ảnh hưởng quá bởi cường quyền, Tâm lý không nghiêm túc trong việc quan trọng, Tâm lý tôn trọng logic và khoa học và Hiệu ứng siêu kết hợp tâm lý.

#17. Tâm lý bị tác động mạnh khi chịu áp lực (Stress-influence tendency)

Ngài Munger: “Mọi người đều nhận ra rằng, một áp lực bất ngờ (sudden stress), chẳng hạn như một mối đe dọa lớn, sẽ làm lượng andrenaline trong người ta dâng lên bất thường, thúc đẩy các phản ứng cảm xúc và hành động bộc phát. Áp lực về tài chính, tình cảm, sự nghiệp, cái chết, nếu ở mức quá tiêu cực trong thời gian dài, có thể gây cho ta bệnh trầm cảm nghiêm trọng.

Thí nghiệm cuối đời của Pavlov, sau các thí nghiệm phản xạ có điều kiện vô cùng thành công ở loài chó đã giúp ông đoạt giải Nobel, đã thể hiện nên một dạng thức tâm lý vô cùng đặc biệt. Ở thí nghiệm này, cũng được thực hiện ở loài chó, ông thử dâng nước lũ lên cao đến mức chỉ còn chưa vài cm để thở trong các chuồng chó. Trong trạng thái gần cái chết nhất, tức là mức áp lực stress cực đại, tâm lý của những chú chó này đã hoàn toàn thay đổi. Sau khi hạ nước xuống, nhiều ngày sau, ông nhận thấy những chú chó trước kia chịu tâm lý phản xạ điều kiện, nay đâm ra thù hằn (hatred) với người chủ của mình. Tất cả thứ tâm lý đã rèn luyện trước đây đều mất hết.

Dù tôi biết rằng quan điểm của tôi hơi trái ngược, tôi cho rằng việc có một chút stress trong cuộc sống, có thể giúp ta đảo ngược được trạng thái tư duy bị đánh cắp (stolen mind), đặc biệt phổ biến ở những công dân thời đại bây giờ.”

#18. Tâm lý ưa thích những thứ tiện lợi, ở gần ta (Availability-misweighing tendency)

Ngài Munger: “Xu hướng tâm lý này làm tôi nhớ đến ca từ của một bài hát nổi tiếng: “Khi tôi không gần cô gái tôi yêu, thì tôi sẽ yêu cô gái mà tôi ở gần.”

Bộ não không hoàn hảo, bị giới hạn của loài người dễ dàng rơi vào trạng thái ưa thích những thứ dễ dàng, tiện lợi cho nó. Chính vì bộ não không thể ghi nhớ, hoặc không thể nhận thức được đâu là điều nó muốn, tựa như chàng trai trong bài hát trên, nên nó có xu hướng tâm lý như vậy. 

Một trong những giải pháp tốt nhất để tránh bẫy tâm lý này, chính là việc sử dụng một bộ tiêu chí (checklists), hầu như lúc nào cũng hiệu quả trên kinh nghiệm của tôi.”

#19. Tâm lý sử dụng hoặc mất đi các kỹ năng (Use-it-or-lose-it tendency)

Ngài Munger: “Tất cả kĩ năng đều dần bị phai nhạt nếu ta không dùng đến chúng trong một thời gian dài. Tôi đã từng là một thiên tài tính nhẩm cho đến tuổi 20, từ đó về sau kĩ năng này cũng mất đi khi tôi không dùng nữa.

Những kĩ năng cao nhất thường đòi hỏi việc phải luyện tập mỗi ngày. Nghệ sĩ chơi đàn piano huyền thoại Paderewski từng nói rằng nếu anh ta ngừng chơi một ngày, anh ta cảm thấy sự đi xuống trong nhạc điệu. Nếu anh ta ngừng chơi một tuần, tất cả khán giả đều nhận ra sự xuống dốc và dần bỏ anh ta mà đi.

Mặc dù quy luật của xu hướng tâm lý này khắt khe như vậy, nhưng nếu một kĩ năng đã được rèn luyện đến mức độ nhuần nhuyễn (fluent), thì kĩ năng đó: (1) sẽ bị suy thoái chậm hơn những kĩ năng khác (2) sẽ được hồi phục nhanh hơn nếu người đó rèn luyện lại một thời gian ngắn. Đây chắc chắn không phải là những lợi ích nhỏ, cho nên những người thông thái luôn cố gắng rèn luyện kĩ năng của mình đạt đến độ nhuần nhuyễn nhất trước khi sang kĩ năng mới.”

#20. Tâm lý bị ảnh hưởng bởi các chất gây nghiện (Drug-misinfluence tendency)

Ngài Munger: “Thứ sức mạnh hủy diệt của các chất gây nghiện đã quá phổ biến và nguy hiểm đến mức ta thấy hậu quả bi kịch mà nó tạo ra cho tư duy và cuộc đời của một người. Tôi không muốn bàn thêm bất cứ điều gì về tâm lý này, khi nó phần nào cũng giống như tâm lý phủ nhận thực tại quá đau đơn mà tôi đã nói ở phần trên.”

#21. Tâm lý bị tụt hậu khi tuổi già đến (Senescence-misinfluence tendency)

Ngài Munger: “Khi tuổi già đến, loài người chúng ta bị thoái hóa (decay) trong hoạt động nhận thức và tư duy. Thực tế là không có ai có thể học những kĩ năng phức tạp khi độ lão hóa đã quá cao. Tuy nhiên ở một vài môn đòi hỏi trí tuệ và thực hành liên tục, nhiều người vẫn giữ được phong độ rất tốt – như chúng ta thường thấy trong các giải đấu bài bridge hay cờ vây vậy.

Người già như tôi và Warren rất giỏi trong việc che giấu đi những khuyết điểm của sự thoái hóa, thông thường qua quần áo hay những thứ tương tự. Tuy nhiên chúng tôi tin rằng việc liên tục suy nghĩ và học hỏi, được thực hiện với niềm đam mê và vui vẻ, sẽ giúp đẩy lùi được điều chắc chắn phải xảy ra.”

#22. Tâm lý bị ảnh hưởng quá bởi cường quyền (Authority-misinfluence tendency)

Ngài Munger: “Sống trong mốt xã hội giai cấp, loài người cũng như tất cả tổ tiên, đã được sinh ra để đi theo những người lãnh đạo – vốn là nhóm thiểu số. Tự động phải theo đuôi như vậy, chúng ta thấy con người thường xuyên gặp sai lầm lớn khi vị lãnh đạo đó sai lầm rõ ràng, hoặc khi việc giao tiếp giữa lãnh đạo và cấp dưới bị hiểu sai hoặc gặp vấn đề trong truyền đạt.

Trong kinh doanh, một vị tiến sĩ Tâm lý học ngày ấy vô tình được giao chức CEO một công ty sản xuất. Sung sướng quá, ông xây một trụ sở văn phòng đắt tiền, rồi còn đúc hẳn một tầng hầm để rượu vang hảo hạn ở một tỉnh xa xôi. Rồi một ngày, cấp dưới ông ta báo lên rằng tiền mặt sắp cạn kiệt. Ông la lên: “Lấy tiền dự trữ trong quỹ khấu hao (depreciation) ra mà xài!” – mặc cho bản chất khấu hao là chi phí không bằng tiền, nằm ở khoản mục phải trả…

 

Tâm lý bị ảnh hưởng bởi cường quyền này mạnh đến mức mà người CEO này, cộng với nhiều trường hợp tệ hại khác, vẫn còn được yên vị ở những chức vụ quan trọng dù rằng việc phải thay thế họ là vô cùng rõ ràng!”

#23. Tâm lý không nghiêm túc trong việc quan trọng (Twaddle tendency)

Tâm lý này được S.A.F.E team chuyển hóa ý nghĩa tóm gọn như sau:

Loài người, được sinh ra bởi khả năng ngôn ngữ, đôi khi tuông ra những lời không nghiêm túc ở sai thời điểm. Chúng ta thấy điều này khá phổ biến trong các buổi họp, các buổi trao đổi, nơi mà thời gian bị phí phạm vào những vấn đề không vào đâu.

#24. Tâm lý tôn trọng logic và khoa học (Reason-respecting tendency)

Ngài Munger: “Với xã hội ngày càng văn minh, việc con người chú trọng hơn đến logic, đến lí lẽ khi hành động đã thể hiện qua các trò chơi cờ, giải đố và giúp hình thành nên các tiến bộ khoa học, kĩ thuật.

Không ai biết đến tầm quan trọng của điều này hơn Carl Braun, người đã lập nên đế chế lọc dầu hiệu quả bậc nhất châu Mỹ với niềm cam kết và đức tính trung thực. Ông ta có một luật khá đơn giản đối với các vị lãnh đạo trong công ty: anh phải chỉ rõ ai là người làm gì, ở đâu, khi nào và TẠI SAO (WHY). Nếu người nào giao nhiệm vụ mà bỏ sót lí do tại sao, thì khả năng cao anh ta sẽ bị đuổi việc vì Braun biết rằng ý tưởng sẽ được truyền đi nhanh nhất nếu người nghe biết được lý do tại sao.

Tựu chung lại, việc học sẽ được ứng dụng nhiều nhất khi người học biết cách đặt câu Tại sao. Câu hỏi này là một dạng đá thần kỳ Rosetta, giúp mở ra “một trời ý tưởng” cho những bộ óc biết tư duy.”

25. Hiệu ứng siêu kết hợp tâm lý (Lollapalooza tendency)

Hiệu ứng siêu kết hợp tâm lý được @S.A.F.E team tổng hợp lại như sau:

Hiệu ứng siêu kết hợp tâm lý (lollapalooza effect) là một dạng thức kết hợp nhiều bẫy tâm lý lại với nhau, thứ mà ít sách giáo khoa nào về tâm lý nói đến.

Chẳng hạn khi một doanh nhân đang thua lỗ nghiêm trọng, anh ta bắt đầu rơi vào trạng thái phủ nhận thực tế quá đau đớn (#11), sau đó anh ta bắt đầu cảm thấy không thể cắt lỗ được, phải nhất quán (#5), rồi dần anh ta bán hết đi những tài sản tốt đang sinh lời, chỉ để cứu vớt mảng thua lỗ trong vô vọng – cốt vì anh ta sợ không chịu được cảm giác mất mát (#14).

Đó là một trong những ví dụ thường gặp nhất của hiệu ứng siêu kết hợp tâm lý, gây ra hậu quả khôn cùng cho tài sản và tương lai tài chính của ta nếu ta không biết cách kiểm soát hàng loạt các xu hướng tâm lý vốn đã ăn sâu vào não bộ của ta.

Lời kết, Tiendientu.org hy vọng các nhà đầu tư tiền mã hóa cá nhân sẽ am hiểu bản chất của những “bẫy” tâm lý phổ biến, kiến tạo sự thành công trong đầu tư tiền mã hóa.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Avatar